Türkiye – Halı Dokumacılığı Geleneği
Türkiye – Halı Dokumacılığı Geleneği
Türkiye’de çok yaygın olan el sanatı şaheseri halı dokuma tekniği sanatıdır. Türk halıları tüm dünyada bilinmekte ve hediye olarak rağbet görmektedirler.
Dokuma tezgahlarında el ile yapılan Halılar Selçuklu dönemine kadar geri gitmektedir. En eski bulgular hristiyanlık öncesi çağa dayanmaktadır. Osmanlı Imparatorluğu döneminde bu el sanatı Sultanlar tarafından desteklenmiştir. Böylece 15. ve 16. Yüzyılda Saray imalathanelerinde görkemli halılar ortaya çıkmıştır. Bunlardan bazıları günümüzde Sultanahmet Camiinin yanında bulunan Halı Müzesinde sergilenmektedir. Ibrahim Paşa Sarayında bulunan Türk Islam Sanatı Müzesinde de çok eski zamana ait antika halılar sergilenmektedir.
Halılar doğal liflerle üretilmektedir. Genelde yün ve Ipekten dokunmaktadırlar. Yün halılar daha ziyade yerde veya perde olarak özellikle göçebeler tarafından günlük kullanıma hizmet verirken daha değerli olan Ipek halılar duvar süsü veya seccade olarak kullanılmaktadırlar. En değerli Ipek halılar Istanbul’un yakınındaki Hereke bölgesinde imal edilmektedirler. Diğer önemli halı merkezleri Anadolu’daki Kayseri ve Konya şehirleridir.
Örneklerin hazırlanmasında meyve taneleri, kökler veya bitkiler gibi doğal hammaddelerden oluşan renkler kullanılmıştır. Ancak son Yüzyılda bu doğal renklendiriciler tamamen piyasadan kalkarak yerlerini kimyasal renklere bırakmışlardır. Günümüzde Türkiye’de renk hazırlanmasının eski geleneğini korumak ve doğal renkler kullanarak yüksek kaliteli halı üretimini teşvik projeleri mevcuttur. Doğal halılar yıllar içinde solmalarından, renk değişimlerinin biraz silik olmasından veya hafif ton değişikliklerinden tanınmaktadırlar.
Örnekler Yüzyıllar içinde gelişmiş ve değişmiştir. Başlangıçta basit olan örnek ve semboller Osmanlı Imparatorluğunda yerlerini hayvan motifleri ve bitki motiflerine bırakmışlardır. 16. Yüzyılda ortaya çıkan Holbein halıları ise geometrik örneklerden oluşmaktadırlar ve resimlerinde ilk kez bu tür motifler görünen ressamın adı verilmiştir.
Halıların kalitesi sadece kullanılan malzemeye bağlı olmayıp aynı zamanda düğüm sayısı da önemlidir. Ölçü birimi olarak metrekare kullanıldığında basit bir halının 100.000 düğüme sahip olduğu görülmektedir. Değerli bir halıda ise 10 milyon kadar düğüm bulunur.
